Verslagen van de Uilenwerkgroep Zuid-Waasland
Uilen houden van Belsele
verslag van de vogelring - fietstocht 30 mei 2009
 |
 |
 |
 |
Met maar liefst 25 vogelliefhebbers vertrokken we om 14 uur aan het Sportcentrum De Klavers te Belsele voor de derde editie van de vogelring - fietstocht. Onder hen een aantal deelnemers van de driejaarlijkse cursus "Vogels leren herkennen'" die nog tot 13 juni 2009 loopt. Maar ook verschillende kinderen waren met hun ouders meegekomen. De zon was gedurende heel de fietstocht van de partij. We kregen opmerkelijke zaken te zien.
Eddy De Taey, uilenkenner en gids van dienst, kent Belsele als zijn broekzak en weinig broedgevallen op Belseels grondgebied zijn hem onbekend. Hij had een mooie tocht van een tiental kilometer uitgestippeld, waarvan het overgrote deel langs rustige wegen.
In de buurt van 'de afgraving' hielden we een eerste keer halt. De steenuilkast gaf onderdak aan drie prachtige en goed doorvoede vogels van twee à drie weken oud. Deze familie heeft het blijkbaar naar haar zin in de buurt. In de torenvalkkast wat verderop was nog geen leven te bespeuren. Er werden wel vijf eieren teruggevonden. De meeste vogels broeden dit jaar blijkbaar wat later dan vorig jaar. Eigenlijk kunnen we stellen dat 2009 eerder normaal verloopt, terwijl het voorjaar in 2008 uitzonderlijk zacht was. Toch hebben we de indruk dat we dit jaar minder torenvalken opmerken. Hebben zij het - net als onze kerkuilen - met de strenge en lang aanhoudende winter zwaar te verduren gehad?
Een tweede broedsel bevond zich aan de rand van een fruitboomgaard. Hier waren we getuige van een bijzonder schouwspel. Naast vier flinke jongen van ongeveer tien dagen oud, werd ook het volwassen wijfje op het nest aangetroffen. Het leek alsof ze ons aankeek met een derde oog dat zich te midden van haar kopje bevond. Het bleek ook geen piercing, maar een joekel van een teek die haar linkeroog al min of meer had geïnfecteerd. Geert De Smet, onze ringer van dienst, kon met grote precisie de boosdoener verwijderen. Met wat oogzalf hopen we dat mama steenuil snel herstelt en samen met haar partner haar kroost kan grootbrengen.
De derde broedlocatie in de Moortelhoekstraat was helemaal natuurlijk. In een kanjer van een knotwilg bevond zich een heus gangenstelsel waarin zich een steenuilfamilie had gehuisvest. Twee flinke jongen werden geringd en voorzichtig teruggeplaatst. De gezonde toestand van de jongen toont aan dat de natuurlijke huisvestingsplaatsen nog steeds te verkiezen zijn. De terugloop van geschikte gelegenheid maakt het ophangen van nestkasten echter wel verdedigbaar. Het ringwerk verschaft trouwens heel wat gegevens, terugmeldingen leveren informatie over leeftijd, biotoopkeuze, regio-uitbreiding, trekroutes, etc.
In de laatste steenuilkast in de Groenstraat vonden we een waar curiosum terug: een jong met een gekruiste snavel zoals je dat ook bij een kruisbek ziet. Zolang de oudervogels voedsel aanbrengen en in kleine stukjes verscheuren kan het jong wel eten, maar we vermoeden dat het dier weinig kans maakt om zelfstandig te leven. Er werden nog vlug enkele 'verluchtingsgaten' in de kast geboord, want de 'kamervochtigheid' bleek te hoog, aan de jongen te zien.
Afsluiten deden we op een boerderij in de Kleemstraat, waar we de jongen van een nestje boerenzwaluw konden bezichtigen en ringen. De eigenaar wist ons te vertellen dat de jongen van de andere nesten reeds waren uitgevlogen. De zwaluwen zijn dit jaar blijkbaar erg vroeg aangekomen. Zou dit de voorbode van een prachtige en lange zomer zijn?
foto's en verslag Marc Aerts
2007: Hoe verging het de Kerkuil in onze regio?
Herinnert u zich nog het zachte voorjaar en de warme aprilmaand van 2007? Heel wat vogelsoorten – waaronder ook de Kerkuil – kwamen vroeger dan normaal tot broeden. Al half mei kregen we van Kerkuilwerkgroep Vlaanderen toestemming om de nestkastcontroles te starten. Met broedende Kerkuilen in Tielrode en Waasmunster (vijf en drie jongen), verdubbelde het broedsucces in de door ons gecontroleerde nestplaatsen ten opzichte van 2006 (één broedgeval in Nieuwkerken-Waas).
Waar her en der in het Vlaamse land sprake was van tweede broedsels, bleef dit fenomeen in onze regio achterwege. Ook nieuwe eerste broedsels bleven uit, zodat we 2007 afsloten met twee gekende broedsels (op een totaal van 24 gecontroleerde nestmogelijkheden). Afwachten wat de cijfers in gans Vlaanderen ons zullen tonen.
Was het muizenbestand niet voldoende groot? Had het slechter wordende weer (kouder en natter) een nefaste invloed? Feit is dat de controle van een nestplaats in Waasmunster niet veel goeds beloofde. Op 21 mei werden er nog vier gezonde (?) jongen geteld, maar op 30 mei konden er maar drie worden geringd. Was het vierde jong verzwakt en werd het bij gebrek aan voldoende voedsel(jachten) opgeofferd als voer voor de drie anderen? Bovendien werd één van de drie geringde jongen enkele weken later in een aanpalende tuin dood teruggevonden.
Wat verwachten we in 2008?Van Johan Lefebvre, Oost-Vlaams coördinator van de Kerkuilwerkgroep, kregen we interessante kaarten van een biotooponderzoek, zodat we onze regio beter kunnen inschatten voor het plaatsen van nestkasten of voor het inventariseren.
Deze kaart leert ons dat de regio ten noorden van de autosnelweg E17 gunstiger is. Vooral Belsele en Sinaai, het westen van Waasmunster, maar ook Lokeren en Eksaarde geven een gunstigere biotoop.
Na Nieuwjaar plannen we opnieuw – maar dit maal op basis van de biotoopkaart – rond te trekken en Kerkuilen op te sporen met behulp van geluidsopnames.
Eveneens plannen we nog een zestal nieuwe nestkasten op te hangen. Deze kasten zijn in productie en worden met steun van Stad Sint-Niklaas door de leerlingen van VTS 3 ineen geknutseld.
- Op zaterdag 15 maart 2008 organiseren we ter gelegenheid van de Nacht van de Duisternis een uilenwandeling.
- Begin juni 2008 (een beetje afhankelijk van de weersomstandigheden) plannen we een fietstocht waarbij we op diverse locaties getuige kunnen zijn van het ringen van vermoedelijk Steenuilen, Torenvalken en Kerkuilen.
Meer dan waarschijnlijk broeden er een aantal uilen waarop we geen zicht hebben. Mocht u weet hebben van broedsels, mag u het ons steeds melden. Met het plaatsen van een aangepaste nestkast kunnen we misschien het broedsucces verbeteren of blijven garanderen.
Hierbij ook een oproep tot vrijwilligers die ons wat willen helpen. Wilt u een aanspreekpunt zijn in uw gemeente of wijk met betrekking tot de Kerkuil?
Voor meer informatie:bel of mail naar:
Eddy De Taey, 03 772 28 08, detaey@hotmail.com
Marc Aerts, 03 777 89 16, aertskes@euphonynet.be
namens de Kerkuilwerkgroep,
Marc Aerts
Kerk- en andere uilen in onze regio
Vrijdag 9 maart 2007 organiseerden we deel 2 van “Uilen in Belsele”, een tweeluik over het wel en wee van uilen in onze regio. Een sfeerverslag…
Nadat we op 24 november 2006 een 80-tal aanwezigen mochten begroeten bij het eerste gedeelte “de theorie” , was het (bang) afwachten of ook deel 2, “de wandeling”, zou aanslaan en in welke getale men zou afzakken naar ’t Ey, plaats van afspraak, in Belsele.
Het moet zijn dat onze sprekers, Maarten Bekaert en Johan Lefebvre, vóór nieuwjaar de belangstelling aanscherpten, want ook nu verschenen ongeveer 80 nieuwsgierigen. Qua leeftijd van jong naar ouder, èn voorzien van laarzen, bottines, regenkledij, zaklantaarns en zelfs verrekijkers.
De voorafgaande week kenmerkte zich door koud en vooral nat weer. ’s Ochtends regende het nog overvloedig, maar na de middag sloeg het weer om en ’s avonds mochten we met een zachter temperatuurtje en een bijna klare hemel op stap.
Eddy had 2 wandelingen uitgekiend: een korte van 5 en een langere - voor de meer ervaren stappers - van 7 kilometer.
Als organisatoren verkenden we vooraf de wandelingen, zij het met (door de regen?) wisselend succes.
Dankzij de gastvrijheid van Dirk, mochten we in ’t Ey (Onafhankelijk Kunstcentrum) de vele uilenspotters welkom heten en briefen over het verloop van de avond. We speelden op zeker en lieten – bij wijze van opwarming - de kenmerkende geluiden van Bosuil, Steenuil en Kerkuil via onze draagbare Cd-spelers horen.
Zowel Eddy en Wim (wandeling van 7 km) als Marc en Johan Lefevre, verantwoordelijke Kerkuilwerkgroep Oost-Vlaanderen, hadden een aantal vooraf bepaalde stopplaatsen op hun parcours voorzien. Nu nog afwachten of de uilen op de afspraak waren.
Mede door de discipline van de deelnemers – op de stopplaatsen kon men een muis horen lopen - werden we niet ontgoocheld. Beide groepen kregen zowel Steenuil als Bosuil te horen en te zien. Jammer genoeg gaf de Kerkuil (die we 2 dagen voordien nog hoorden èn zagen) verstek.
Even was er nog hoop op een Kerkuil bij enkele deelnemers, maar het bleek de Cd-speler van de naderende 2e groep te zijn die voor verwarring zorgde (hihi..)
Hoe dan ook een gezonde en leerrijke uitstap die met een biertje in het zeer gezellige ’t Ey werd afgesloten. Een evenement om nog eens over te doen!
En hoe zit het ondertussen met het broedsucces in onze regio?
Door het zachte voorjaar kwamen de meeste vogelsoorten vroeger dan normaal tot broeden, zo ook een aantal ons bekende Kerk- en Steenuilen. Opvallend ook de grootte van de broedsels, allicht toch een teken van een goed muizenaanbod.
Reeds op 14 mei 2007 kregen we van Kerkuilwerkgroep Vlaanderen groen licht om te starten met nestkastcontroles en wat we hoopten, werd gerealiseerd, namelijk een verdubbeling van het aantal broedsuccessen in onze nestkasten. Een broedgeval in Tielrode en in Waasmunster brachten in totaal 8 gezonde Kerkuiljongen voort. (zie foto)
 |
 |
 |
Half juli trekken we opnieuw rond. Als het goede weer aanhoudt, treffen we misschien ook wel 2e broedsels van Kerkuilen aan.
Meer dan waarschijnlijk broeden er een aantal uilen waarop we geen zicht hebben. Mocht u weet hebben van broedsels, mag u het ons nog steeds melden. Met het plaatsen van een aangepaste nestkast kunnen we misschien het broedsucces verbeteren of blijven garanderen. Ook in 2007 - 2008 zullen we een aantal nestkasten voor Kerkuilen kunnen plaatsen. Stad Sint-Niklaas sponsort de aanmaak van 6 nieuwe kasten die door de leerlingen van VTS 3 zullen worden vervaardigd.
De voorbije periode hebben we ons voornamelijk gericht op regio Sint-Niklaas, Nieuwkerken, Belsele, Tielrode, Elversele, Waasmunster. We hopen in de toekomst ook Sinaai en Lokeren wat meer aandacht te kunnen geven.
Hoe dan ook we houden je op de hoogte! Kijk ook regelmatig op de website van Natuurpunt Zuid-Waasland. (www.natuurpunt-zuid-waasland.be)
Groeten,
Eddy De Taey, Wim De Backer en Marc Aerts,
ps Kijk ook eens naar www.beleefdelente.nl/portal als je via webcams een aantal nesten live wil volgen..
Succesvol broedgeval van Kerkuil in Nieuwkerken-Waas
Eind 2005 contacteerde Toon Vincqueer ons namens de kerkfabriek van parochie O.L.V. Ten Bos van Nieuwkerken. “Of we geen interesse hadden om een nestkast voor Kerkuil op te hangen?” “Natuurlijk!” en door zijn enthousiaste bemiddeling installeerde de plaatselijke schrijnwerker er op 31/12/05 nog een nestkast op een rustig plekje van het kerkdak.
In februari en maart 2006 gingen we een aantal avonden op stap voorzien van een CD met het geluid van de Kerkuil. Kerkuilgeluid is door een mens moeilijk te imiteren en te beschrijven, maar niet te vergeten als je het éénmaal hebt gehoord. Tot onze grote verbazing reageerde er op 10 locaties een Kerkuil (op 8 locaties zagen we zelfs één of twee Kerkuilen). Zowel in Belsele, Waasmunster, Nieuwkerken, Sint–Niklaas en Elversele hadden we succes. Aan de kerk van Nieuwkerken was het resultaat echter negatief. In ieder geval verzamelden we met deze gerichte actie een aantal potentieel geschikte locaties.
Ons geluk kon niet op toen we op 15 juni 2006 in Toons mailtje lazen dat er 2 kleine kuikens en nog 1 ei in de bak te zien waren, en dat de stank niet te harden was! Zou het eindelijk lukken dat één van onze nestkasten een koppel Kerkuil herbergde? Nieuwkerken volgde onze raad op en respecteerde een periode van rust rondom de kast en bij een controle op 12 juli werd onze hoop bevestigd: 3 prachtige en wel doorvoede kerkuiljongen! (zie foto). De jongen werden diezelfde dag voorzien van een ring. Tot ongeveer half september was er bijna dagelijks een heus schouwspel te zien en te horen. Krijsende jongen die later in augustus hun eerste vluchtjes maakten.
We herinneren ons nog levendig het kabaal van de jongen op een late augustusavond. Het leek alsof je er drie verschillende stemmetjes in kon herkennen. Ofwel waren de jongen uitgehongerd ofwel wachtten de oudervogels bewust met voederen tot de jongen met veel aarzeling zelf voor het luchtruim kozen. Hoe dan ook een prachtige waarneming! Half november bereikte ons – door een terugmelding – het spijtige nieuws dat één van de jongen naast de spoorlijn in Nieuwkerken dood werd teruggevonden, waarschijnlijk aangereden door een trein…
De voorbije wintermaanden plaatsten we 8 nieuwe Kerkuilkasten op locaties waar de vorige winter Kerkuilen werden gehoord of gezien. De leerlingen Houtbewerking van VTS 3 uit Sint-Niklaas vervaardigden de kasten en Cera erkende het project en gaf financiële ondersteuning. De leerlingen staken een handje toe op 11 januari 2007 bij de plaatsing van een kast in schuren in Belsele en Sint-Niklaas. (zie foto).Ook de regionale kranten waren op dit initiatief aanwezig en brachten een bijdrage.
Met veel ongeduld kijken we uit naar het broedseizoen 2007. Is de zachte winter een goed gegeven? Zal er een uitgebreid muizenbestand zijn? Krijgen we alsnog een serieuze winterprik?
We beseffen dat we beter niet te hoge verwachtingen koesteren, maar een verdubbeling van het aantal bewoonde nestkasten zou toch haalbaar moeten zijn …
Hoe dan ook we houden je op de hoogte! Binnenkort zal je het kerkuilnieuws ook op de website van Natuurpunt Zuid-Waasland kunnen volgen. (www.natuurpunt-zuid-waasland.be)
Groeten,
Eddy De Taey, Wim De Backer en Marc Aerts
“Uilen in Belsele”: zijn we op de goede weg … ?
Uw verslaggever ter plekke : Marc Aerts
Op 24 november organiseerden Eddy De Taey en ik namens de werkgroep NME (natuur- en milieueducatie) “Uilen in Belsele”. Of zeg maar: een avond over het wel en wee van de uilen in onze omgeving. Het was even bang afwachten welke opkomst er zou zijn, maar al gauw bleek dat enorm mee te vallen. De inspanning van velen (en Eddy’s relaties in het bijzonder) leidden tot een opkomst van een 80-tal aanwezigen! Een sfeerbeeld:
Maarten Bekaert bleek een waardige vervanger van Dries Van Nieuwenhuyse die op het laatste moment moest afzeggen. Hij startte de avond met een stukje mythologie waarbij de uil als een symbool voor wijsheid maar tevens als een slecht voorteken werd voorgesteld. Daarna nam hij ons mee voor een snelle wereldreis waarbij hij de betekenis van de uil in het vroegere Griekenland, Egypte en ten tijde van de Maya’s en de Inca’s schetste. Tussendoor vernamen we dat er een uil schuilt achter de 1 van een Amerikaans één-dollar-biljet. (Je moet het dan wel sterk uitvergroten).
Maarten vervolgde met de kenmerken van uilen en de verscheidenheid aan soorten, en stond voornamelijk stil bij Steenuil, Ransuil, Bosuil en Kerkuil. Hij zoomde in op het belang van ogen en oren, en had het daarna over het gedrag waaronder het jagen en de balts.
Maarten kwam helemaal onder stoom wanneer hij – als volleerd wetenschapper – kon vertellen over de impact van landschapselementen bij de habitatkeuze van Steenuilen.
Hoog tijd om even al deze wijsheid en ervaring door te spoelen! Tijdens de pauze konden we proeven van o.a. een blonde Waasland, een plaatselijk streekbiertje (lekker!), frisdrank of koffie. Dat alles aan democratische prijzen, terwijl de toegang al gratis was… waar vind je dat nog tegenwoordig? Prachtig was de verzameling foto’s, de glazen bak die een nestkast simuleerde en de verschillende nestkastmodellen voor Steenuil, Bosuil en Kerkuil. Daarnaast ook nog een stand van Natuurpunt en van JNM en heel wat mee te nemen informatie en folders.
Na de pauze was het de beurt aan Johan Lefebvre, verantwoordelijke van de Kerkuilwerkgroep, provincie Oost-Vlaanderen. Hij bracht een beeld van 20 jaar Kerkuilwerking in Oost-Vlaanderen. Hij nam ons mee in de levenscyclus van de Kerkuil en leerde ons dat er op 20 jaar tijd een verdrievoudiging plaats had van het aantal geregistreerde Kerkuilkoppels (met een 5-jaarlijkse piek). Boerderijen en schuren lijken als broedplaats enorm toegenomen. De Kerkuil bereikte in 2005 met 778 broedkoppels in Vlaanderen het grootste aantal van de voorbije 20 jaar.
Johan ging over tot de opsomming van een aantal maatregelen ter bescherming van de Kerkuil. “Het heeft lang geduurd, maar ein-delijk worden ze toch gebruikt: de nestkasten”. Het aandeel van nestkasten als nestlocatie nam de voorbije 5 jaar zienderogen toe. Duidelijke identificatie en behoorlijke voorzorgsmaatregelen zoals sloten zijn jammer genoeg noodzakelijk geworden.
Johan eindigde met een luikje educatie en studie waarbij de voorspelde kwaliteit van 500 x 500 meter hokken ons voornamelijk ten noorden van de E17 goede vooruitzichten geeft.
Beide sprekers benadrukten het belang van het vrijwilligerswerk en bedankten hen voor de vele uren van vrijwillige inzet.
Van onze kant kunnen we dat enkel beamen en herhalen hierbij onze oproep tot het ons melden van waarnemingen van Kerkuilen en het doorgeven van eventueel geschikte locaties. U kunt dit mailen of doorbellen aan:
Eddy De Taey: detaey@hotmail.com of 03 772 28 08
Marc Aerts: aertskes@euphonynet.be of 03 777 89 16
Graag hierbij ook een dankwoord aan Cera voor de sponsoring van een 10-tal Kerkuilnestkasten en aan VTS 3, Sint-Niklaas voor het vervaardigen van deze kasten.
Ook veel dank aan Stadsbestuur Sint-Niklaas voor de toekomstige sponsoring van een aantal nieuwe nestkasten en bijhorend materiaal.
We kunnen terugblikken op een geslaagde avond met een onverhoopte opkomst en twee enthousiaste sprekers die mooie presentaties brachten waarin een aantal prachtige foto’s.
En zijn we nu op goede weg… ?
Volgens spreker Johan Lefebvre alleszins. Is het eerste succesvolle broedgeval in één van onze nestkasten daarvan een voorteken? Omtrent dit eerste nestje kan u meer vernemen in een volgend artikel “Succesvol broedgeval van Kerkuil in Nieuwkerken”.
[